آیا تا به حال اصطلاح مقررات ملی ساختمان را شنیدهاید و نمیدانید دقیقاً به چه معناست؟ این مقررات مجموعهای از قوانین، ضوابط و استانداردهاست که برای طراحی، نظارت و اجرای ساختمانها در کشور تدوین شده تا ایمنی، استحکام و آسایش ساکنان تضمین شود. به بیان ساده، مقررات ملی ساختمان نقشهراه مهندسان، معماران و پیمانکاران برای ساختوساز اصولی و ایمن است.
در این مقاله قصد داریم بررسی کنیم مقررات ملی ساختمان چیست، چرا رعایت آن برای همه پروژههای عمرانی الزامی است و هر یک از مباحث مقررات ملی ساختمان چه موضوعاتی را پوشش میدهند. اگر به دنبال درک کاربردی و دقیق این ضوابط در حوزه ساختوساز هستید، تا پایان این مطلب با ما همراه باشید.
مقررات ملی ساختمان چند مبحث دارد؟
مقررات ملی ساختمان در حال حاضر شامل ۲۲ مبحث اصلی است که هر کدام به یکی از جنبههای فنی، ایمنی و اجرایی ساختمان میپردازد. این مباحث توسط وزارت راه و شهرسازی تدوین شدهاند و رعایت آنها برای تمامی پروژههای ساختمانی در کشور الزامی است.
در ادامه فهرست ۲۲ مبحث مقررات ملی ساختمان آمده است:
- مبحث اول: کلیات و تعاریفاین مبحث پایه و اساس مقررات ملی ساختمان است. در آن مفاهیم اصلی، تعاریف تخصصی و اهداف کلان مقررات بیان شده تا درک سایر مباحث آسانتر شود. همچنین محدوده کاربرد و الزامات عمومی برای طراحی و ساخت ساختمانها مشخص میشود.
- مبحث دوم: نظامات اداریاین مبحث به روابط قانونی میان مالکان، مهندسان، مجریان و نهادهای نظارتی میپردازد. در واقع، چارچوب اجرایی صدور پروانه ساخت، نظارت مهندسان و مسئولیتهای حرفهای در مراحل مختلف ساخت را تعیین میکند تا هر فرد بداند در برابر چه بخشی پاسخگو است.
- مبحث سوم: حفاظت ساختمانها در برابر حریقهدف این مبحث، افزایش ایمنی ساختمان در برابر آتشسوزی است. شامل طراحی مسیرهای خروج اضطراری، نصب سیستمهای اعلام و اطفای حریق، انتخاب مصالح مقاوم در برابر آتش و آموزش اصول ایمنی میشود. رعایت این مبحث میتواند از تلفات جانی و خسارات سنگین جلوگیری کند.
- مبحث چهارم: الزامات عمومی ساختماناین مبحث استانداردهای طراحی فضاهای داخلی و خارجی ساختمان مانند نور، تهویه، دسترسی، ارتفاع طبقات و آسایش حرارتی را تعیین میکند. رعایت آن به کیفیت زندگی ساکنان، راحتی تردد و ایمنی عمومی کمک میکند.
- مبحث پنجم: مصالح و فرآوردههای ساختمانیدر این بخش ویژگیهای فنی و استانداردهای انواع مصالح مانند سیمان، فولاد، آجر، بتن، گچ و شیشه توضیح داده میشود. هدف آن اطمینان از کیفیت و دوام مواد بهکاررفته در ساختمان و جلوگیری از استفاده از مصالح غیراستاندارد است.
- مبحث ششم: بارهای وارد بر ساختمانیکی از مهمترین مباحث فنی است که نحوه محاسبه انواع بارها از جمله بار مرده، زنده، باد، برف و زلزله را شرح میدهد. رعایت این مبحث باعث میشود طراحی سازه با دقت بالا انجام شود و ساختمان در برابر نیروهای طبیعی مقاوم باشد.
- مبحث هفتم: پی و پیسازیدر این مبحث اصول طراحی و اجرای پیها برای انتقال بار ساختمان به زمین بیان شده است. موضوعاتی مثل نوع خاک، عمق فونداسیون، زهکشی و جلوگیری از نشست ناخواسته از نکات کلیدی آن هستند.
- مبحث هشتم: ساختمانهای با مصالح بناییاین بخش به طراحی و اجرای ساختمانهایی که با آجر، سنگ یا بلوک ساخته میشوند میپردازد. نحوه اتصال دیوارها، تقویت گوشهها، ضخامت مناسب دیوارها و کنترل کیفیت ملات از موارد اصلی آن است تا سازه در برابر زلزله و فشار جانبی مقاوم بماند.
- مبحث نهم: طرح و اجرای ساختمانهای بتنآرمهدر این مبحث ضوابط مربوط به طراحی سازههای بتنی، آرماتوربندی، قالببندی و نحوه اجرای بتن توضیح داده شده است. اجرای درست این مبحث باعث افزایش مقاومت ساختمان در برابر نیروهای فشاری، کششی و زلزله میشود.
- مبحث دهم: طرح و اجرای ساختمانهای فولادیاین مبحث دستورالعمل طراحی و اجرای اسکلت فلزی را ارائه میدهد. انتخاب نوع مقاطع، روشهای جوشکاری و پیچو مهره، کنترل کیفیت اتصالات و حفاظت سازه در برابر خوردگی از موضوعات مهم آن است.
- مبحث یازدهم: صنعتیسازی ساختماناین بخش به استفاده از فناوریهای نوین و سیستمهای پیشساخته در ساختوساز اختصاص دارد. هدف آن افزایش سرعت اجرا، کاهش خطاهای انسانی و ارتقای کیفیت ساخت است.
- مبحث دوازدهم: ایمنی و حفاظت کار در حین اجرابه مقررات مربوط به ایمنی کارگاهها، حفاظت از کارگران و جلوگیری از حوادث ساختمانی میپردازد. استفاده از تجهیزات ایمنی، نصب داربستهای استاندارد و آموزش نیروها از الزامات آن است.
- مبحث سیزدهم: طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمانهادر بسیاری از ساختمانها، بهویژه پروژههای بزرگ، بخشی از مقررات ملی ساختمان به تأمین برق اضطراری و ایمنی تأسیسات مربوط میشود. به همین دلیل استفاده از دیزل ژنراتور استاندارد برای تأمین برق در زمان قطعی شبکه، یکی از راههای اجرای درست این الزامات و حفظ ایمنی ساختمان است. در این مبحث اصول طراحی، نصب و نگهداری سیستمهای برقی شامل سیمکشی، روشنایی، تابلو برق و ارتینگ مشخص شده است تا از خطر برقگرفتگی و آتشسوزی جلوگیری شود.
- مبحث چهاردهم: تأسیسات مکانیکیشامل ضوابط مربوط به طراحی سیستمهای گرمایش، سرمایش، تهویه مطبوع، لولهکشی و پمپهاست. رعایت آن باعث صرفهجویی در انرژی و افزایش رفاه ساکنان میشود.
- مبحث پانزدهم: آسانسورها و پلکانهای برقیدستورالعملهای نصب، تست، بهرهبرداری و نگهداری آسانسور و پلهبرقی را مشخص میکند. هدف آن تضمین ایمنی کاربران و جلوگیری از حوادث ناشی از نقص فنی است.
- مبحث شانزدهم: تأسیسات بهداشتیبه طراحی شبکههای آبرسانی، فاضلاب، تهویه و تجهیزات بهداشتی میپردازد تا سلامت و بهداشت ساکنان ساختمان تأمین شود.
- مبحث هفدهم: لولهکشی گاز طبیعی ساختمانهاشامل استانداردهای طراحی و اجرای لولهکشی گاز، انتخاب لولهها، تست نشتی و نکات ایمنی در مصرف گاز طبیعی است. رعایت این مبحث از انفجارها و خطرات گازی جلوگیری میکند.
- مبحث هجدهم: عایقبندی و تنظیم صدااصول طراحی برای کنترل انتقال صدا بین فضاها را ارائه میدهد. انتخاب مصالح مناسب و طراحی دیوارها و سقفها طبق این مبحث باعث افزایش آرامش ساکنان و کاهش آلودگی صوتی میشود.
- مبحث نوزدهم: صرفهجویی در مصرف انرژییکی از مهمترین مباحث از دیدگاه زیستمحیطی است. در آن روشهای عایقکاری حرارتی، طراحی مناسب پنجرهها، نور طبیعی و تهویه برای کاهش اتلاف انرژی ساختمان بیان شده است.
- مبحث بیستم: علائم و تابلوهاشامل دستورالعمل طراحی و نصب تابلوهای راهنما، هشدار و ایمنی در فضاهای عمومی ساختمان است تا مسیرهای خروج و خدمات بهوضوح مشخص باشند.
- مبحث بیستویکم: پدافند غیرعاملبه افزایش مقاومت ساختمان در برابر تهدیدات و سوانح غیرنظامی مانند انفجار، زلزله یا حملات شیمیایی میپردازد و اصول طراحی ایمن را معرفی میکند.
- مبحث بیستودوم: مراقبت و نگهداری از ساختمانهاآخرین مبحث به اصول نگهداری، بازرسی و تعمیر دورهای ساختمانها اختصاص دارد. هدف آن افزایش طول عمر مفید سازه و کاهش هزینههای تعمیرات اساسی در آینده است.
هدف از مقررات ملی ساختمان چیست؟
اهداف اصلی مقررات ملی ساختمان شامل موارد زیر است:
- افزایش ایمنی ساختمانها: مهمترین هدف مقررات ملی ساختمان، حفظ جان و مال افراد از طریق رعایت اصول فنی و سازهای در طراحی و اجراست.
- بهبود کیفیت ساختوساز : با اجرای دقیق مباحث مقررات ملی ساختمان، کیفیت مصالح، طراحی و نظارت بر پروژهها بهطور چشمگیری افزایش مییابد.
- صرفهجویی در مصرف انرژی: یکی از اهداف کلیدی این مقررات، کاهش اتلاف انرژی از طریق عایقکاری، طراحی مناسب سیستمهای حرارتی و استفاده از فناوریهای نوین است.
- رعایت بهداشت و آسایش ساکنان : مقررات ملی ساختمان به تهویه، نورگیری، عایق صوتی و شرایط زیستمحیطی مناسب در ساختمانها توجه ویژه دارد.
- افزایش دوام و پایداری سازهها : با رعایت الزامات فنی در مباحث مختلف، مقاومت ساختمان در برابر زلزله، باد و سایر عوامل طبیعی افزایش مییابد.
- توسعه پایدار شهری : این مقررات به بهینهسازی منابع، کاهش آلودگی و حفظ محیطزیست کمک میکند.
- ایجاد هماهنگی میان مهندسان و ناظران : با تعیین ضوابط یکسان در مباحث مقررات ملی ساختمان، همکاری و هماهنگی بین طراحان، ناظران و مجریان تسهیل میشود.
- کاهش هزینههای بلندمدت نگهداری: ساختمانهایی که بر اساس مقررات ملی ساختمان ساخته میشوند، در آینده نیاز کمتری به تعمیرات و بازسازی خواهند داشت.
چه کسانی ملزم به اجرای مقررات ملی ساختمان هستند؟
سؤال بسیاری از فعالان حوزه ساختو ساز این است که چه کسانی موظف به اجرای مقررات ملی ساختمان هستند؟ براساس قوانین وزارت راه و شهرسازی، تمام افرادی که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم در طراحی، نظارت و اجرای ساختمان نقش دارند، باید این مقررات را رعایت کنند. این افراد شامل مهندسان طراح و ناظر، مجریان ذیصلاح، سازندگان، کارفرمایان، پیمانکاران و حتی مالکان ساختمانها میشوند. رعایت مقررات ملی ساختمان بهمنزله پایبندی به اصول ایمنی، استحکام، صرفهجویی در مصرف انرژی و حفظ حقوق ساکنان است.
برای مثال، اگر یک مهندس ناظر در هنگام اجرای اسکلت فلزی، ضوابط آییننامه فولاد و مقررات مبحث دهم ساختمان را نادیده بگیرد، ممکن است سازه دچار ضعف مقاومتی شود و در آینده خسارتهای جبرانناپذیری به بار آورد. در مقابل، وقتی همه عوامل پروژه به اجرای دقیق مقررات ملی ساختمان پایبند باشند، نتیجه نهایی یک سازه ایمن، بادوام و ارزشمند خواهد بود.
نتیجهگیری
رعایت مقررات ملی ساختمان تضمینکننده ایمنی، دوام و کیفیت ساختمانهاست.
اجرای دقیق مباحث مقررات ملی ساختمان از پیسازی و اسکلت ساختمان تا تأسیسات برقی و مکانیکی ضروری است.
نصب تجهیزات اضطراری مانند دیزل ژنراتور طبق این مقررات، عملکرد ساختمان در شرایط قطع برق را تضمین میکند.
رعایت این مقررات باعث کاهش خطرات احتمالی و افزایش استاندارد پروژهها میشود.
آشنایی مهندسان، پیمانکاران و ناظران با این ضوابط برای اجرای صحیح پروژهها حیاتی است.
مقررات ملی ساختمان راهنمای علمی و عملی برای ساختوساز ایمن، پایدار و استاندارد در کشور به شمار میر
سوالات متداول
- مقررات ملی ساختمان دقیقاً چه چیزی را شامل میشود و چرا برای همه ساختمانها الزامی است؟
مقررات ملی ساختمان مجموعهای از ضوابط فنی و استانداردهاست که طراحی، اجرا و نظارت ساختمانها را امن و استاندارد میکند و رعایت آن برای تمامی پروژهها الزامی است. - چگونه مباحث مقررات ملی ساختمان از خطرات زلزله و آتشسوزی جلوگیری میکنند؟
هر یک از ۲۲ مبحث مقررات ملی ساختمان، دستورالعملهای خاصی برای مقاومت سازه در برابر زلزله، کنترل حریق و ایمنی ساکنان ارائه میکند. - مهندسان و پیمانکاران چگونه میتوانند بدون تجربه عملی، اجرای مقررات ملی ساختمان را به درستی انجام دهند؟
با مطالعه مباحث مقررات ملی ساختمان، شرکت در دورههای آموزشی و استفاده از دستورالعملهای اجرایی میتوان اجرای استاندارد پروژهها را بهدرستی یاد گرفت. - رعایت مقررات ملی ساختمان چه تاثیری روی طول عمر و کیفیت ساختمان دارد ؟ رعایت این مقررات باعث افزایش دوام سازه، کاهش خطرات احتمالی و ارتقای کیفیت ساختمان در طول عمر مفید آن میشود.
- مقررات ملی ساختمان چگونه به صرفهجویی در مصرف انرژی و کاهش هزینههای بلندمدت کمک میکند؟
با رعایت ضوابط مربوط به عایقکاری، سیستمهای برقی و مکانیکی و طراحی بهینه، مصرف انرژی کاهش یافته و هزینههای نگهداری ساختمان کمتر میشود.
